Ο William Kentridge έρχεται στην Αθήνα όχι ως επισκέπτης, αλλά ως συνομιλητής με τον αρχαίο κόσμο. Η ατομική του έκθεση «Imitate the Sleep of Stones» (Μιμήσου τον ύπνο των λίθων) στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, σε επιμέλεια της Burcu Fikretoğlu, δεν είναι απλή παρουσίαση έργων. Είναι μια σύγκλιση: τα σχέδια και οι κινούμενες εικόνες που δημιούργησε για το L’Orfeo του Monteverdi συνυπάρχουν με αρχαία αντικείμενα, δημιουργώντας έναν χώρο όπου το σύγχρονο και το αρχαίο διαπραγματεύονται τη φύση της απώλειας και της μεταμόρφωσης.
Ο Ορφέας είναι ο τέλειος μύθος για τον παγκοσμίου φήμης εικαστικό. Δεν είναι ήρωας που κερδίζει· είναι καλλιτέχνης που χάνει. Η μουσική του δεν σώζει την Ευρυδίκη· η αποτυχία του είναι το κέντρο της ιστορίας. Ο Kentridge, με τη δική του πρακτική που συνδυάζει animation, σχέδιο και κινηματογραφικές τεχνικές, μετατρέπει αυτή την απώλεια σε εικόνα: σχέδια που σβήνονται και ξαναγράφονται, μορφές που εμφανίζονται για λίγο και χάνονται, όπως η Ευρυδίκη στο κατώφλι του Κάτω Κόσμου.
Στον πυρήνα της έκθεσης βρίσκεται ένα διόραμα που αξιοποιεί το «φάντασμα του Pepper» (Pepper’s Ghost), οπτική τεχνική του θεάτρου του 19ου αιώνα, εισάγοντας ανακλώμενες κινούμενες εικόνες σε ένα υλικό μοντέλο. Όπως σημειώνει το δελτίο τύπου του μουσείου, «το διόραμα συγκροτεί ένα πέρασμα ανάμεσα στην ορατότητα και την εξαφάνιση, απηχώντας το ταξίδι του Ορφέα». Δίπλα του βρίσκονται αρχαιότητες που συνδέονται με τη μουσική, τον έρωτα και το πέρασμα από τη ζωή στον θάνατο: ένας κορινθιακός ερυθρόμορφος καλυκωτός κρατήρας (περ. 400–375 π.Χ.) με τον Ορφέα να παίζει λύρα, μια ελεφαντοστέινη λύρα από τον θολωτό τάφο του Μενιδίου και μια λευκή κύλικα του Ζωγράφου του Πιστόξενου, δάνειο από το Μουσείο της Ακρόπολης. Ο διάλογος δεν είναι ιστορικός· είναι φιλοσοφικός.
Στη διαδρομή, ανάμεσα στους κούρους, τις σφίγγες και τα επιτύμβια μνημεία, εγκαθίστανται επτά γλυπτά από το έργο Frieze (13 rusted figures) (2026): ατσάλινες, υβριδικές σιλουέτες στο χρώμα της σκουριάς, όπου ανθρώπινες μορφές συναντούν δέντρα, εργαλεία και αντικείμενα, όπως ένα μεγάφωνο. Οι χάρτινες σιλουέτες δέντρων, πάλι, παραπέμπουν στην ανάγνωση του μύθου από τον Rilke, για τον οποίο η Ευρυδίκη έχει γίνει πλέον μέρος της γης.
Ταυτόχρονα, η Εθνική Λυρική Σκηνή παρουσιάζει για πρώτη φορά στην ιστορία της τον «Ορφέα» του Claudio Monteverdi στην Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος του Κέντρου Πολιτισμού Ίδρυμα Σταύρος Νιάρχος, σε σκηνοθεσία Kentridge, ενορχήστρωση για σύγχρονα όργανα του Nico Muhly και μουσική διεύθυνση του Κωνσταντίνου Τερζάκη. Η παραγωγή, διεθνής συμπαραγωγή με το Φεστιβάλ του Γκλάιντμπορν και τη Μητροπολιτική Όπερα της Νέας Υόρκης, εγκαινιάζει τη σεζόν 2026/27 της ΕΛΣ και υλοποιείται με τη στήριξη δωρεάς του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος. Τα εγκαίνια της έκθεσης στο μουσείο έγιναν την παραμονή της πρεμιέρας, και τα σχέδια, οι κινούμενες εικόνες και οι θεατρικές φόρμες της παράστασης αποτελούν ένα από τα σημεία αφετηρίας της. Αυτή η σύγκλιση—μουσική, οπτική τέχνη, αρχαιολογία—δεν είναι τυχαία. Είναι μια δήλωση ότι ο σύγχρονος καλλιτέχνης δεν δουλεύει σε απομόνωση. Δουλεύει μέσα σε ένα πεδίο δυνάμεων: ιστορία, μύθος, υλικό, τεχνική.
Ο Kentridge είναι γνωστός για την πολιτική του δέσμευση—το έργο του έχει αντιμετωπίσει τον ρατσισμό, την ανισότητα, τη βία. Αλλά εδώ, στην Αθήνα, δουλεύει με ένα διαφορετικό είδος πολιτικής: τη πολιτική της μνήμης και της μορφής. Πώς θυμόμαστε; Πώς μεταδίδουμε; Τι χάνεται στη μετάφραση;
Αυτή η έκθεση είναι για όσους νοιάζονται για τέτοια ερωτήματα.
Πληροφορίες
«Imitate the Sleep of Stones / Μιμήσου τον ύπνο των λίθων», Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο: 30 Οκτωβρίου 2026 – 24 Ιανουαρίου 2027.
«Ορφέας» του Claudio Monteverdi, Εθνική Λυρική Σκηνή – Αίθουσα Σταύρος Νιάρχος, ΚΠΙΣΝ: 30 Οκτωβρίου, 1, 4, 6, 8, 10, 12 και 14 Νοεμβρίου 2026. Εισιτήρια